De Wilp ligt in het zuiden van de gemeente Marum. Ten oosten van De Wilp ligt het gehucht Heineburen en aan de noordwest kant grenst het aan het Haarsterveld en de buurschap De Haar.

Noordoostelijk van De Wilp ligt het gehucht De Linde.

De Wilp is met zijn ruim 1600 inwoners de op één na grootste kern in de gemeente. De naam van het dorp komt van de weidevogel de wulp, op z’n fries ‘wylp’ of ‘wilp’. In de tijd dat het dorp ontstond moet er een herberg hebben gestaan met deze naam. Op het uithangbord van deze lokaliteit stond een regenwulp afgebeeld.

De naam kan echter ook zijn afgeleid van ‘wylpster’. ‘Wylpsters’ waren in vroeger tijden in deze contreien vogelvangers, die met netten trekvogels maar ook watervogels vingen, om ze als consumptievogel op de markt te brengen.

De Wilp is gesticht door Friese arbeiders, die er kwamen werken in de vervening.

Grensdorp

Het dorp De Wilp grenst dírect aan de gemeente Opsterland (Friesland). De bebouwing loopt over de provinciegrens en De Wilp gaat daar over in ‘het Friesche Wilp’ en Siegerswoude. De grensscheiding tussen de dorpen is eigenlijk kunstmatig.

De naam Siegerswoude kan zijn ontstaan uit de persoonsnaam ‘Sieger’ en ‘woud of wold’, hetgeen moerasbos (elzenbroek) betekent. Siegers-bos dus. Wie Sieger was, zal wel altijd onbekend blijven.

Volgens historicus Spahr van der Hoek, zijn de bewoners van dit gebied van oorsprong afkomstig uit ‘het Lege Midden’ van Friesland. Er zijn diverse aanwijzingen die de veronderstelling waarschijnlijk maken, dat al in de eerste eeuwen van onze jaartelling - toen het land natter werd - mensen naar de hogere zandgronden in het oosten zijn gevlucht.

In elk geval is er omstreeks 1250 in Siegerswoude al een kerk gebouwd en dat wijst op een groeiende bevolking, hoewel het waarschijnlijk niet om meer dan een kleine honderd inwoners ging.

Op kaarten uit 1718 en 1830 zijn er in Siegerswoude nog altijd slechts 17 boerderijen. Bekend is, dat er in 1744 122 personen in het dorp wonen; de Klauwertsvaart is dan al gegraven tot voorbij Bakkeveen en de verveningen langs de Friese grenzen zijn al begonnen.

 
De Wilp, 1853

Deze verveningen brengen opnieuw velen naar de omgeving van Siegerswoude en De Wilp. Zo blijkt dat in 1796 het inwoneraantal is gegroeid tot 280. Deze mensen wonen hoofdzakelijk in Friesche Palen én langs de Wilpsterwijk. 

Veenontginning

Aanvankelijk zijn de inwoners van de streek rond De Wilp veenarbeiders. Zij hebben de omgeving van het dorp ontgonnen; eerst voornamelijk langs de Oudemolenweg. Later vestigen zij zich echter als kleine boeren op de ontgonnen gronden. Het is dan ook niet vreemd, dat namen als Van der Veen, Veenstra, Venema en Nijboer hier vaak voorkomen. In 1731 werd door het grote veengebied tussen Frieschepalen en Allardsoog de grens tussen Groningen en Friesland getrokken; van De Wilp was toen echter nog geen sprake. Aan het eind van de 18e eeuw werd de Wilpsterhoofdvaart gegraven en ontstond er langzamerhand een nederzetting. De Wilp – een kaart uit 1830 zegt De Wulp – is dus een relatief jong dorp.  

Gemeente marum 1829 Krayenhof

Aanvankelijk kende De Wilp geen straten, alleen vaarten met daarlangs hooguit een modderig pad. De veenwijken en sloten kwamen op deze vaarten uit. In 1835 kreeg De Wilp zijn eigen school, in 1868 een eigen - hervormde - kerk en in 1897 werd de gereformeerde kerk aan de Oosterweg gebouwd. Zo was het een volwassen dorp geworden. In de twintiger jaren van de 20^e eeuw kwamen er voor De Wilp grote veranderingen, toen de vaart werd gedempt en het plantsoen de kern werd van het dorp.

Nog steeds is een groot percentage van de inwoners van oorsprong afkomstig uit Friesland en wordt er in het dorp veel Fries gesproken.

Klokkenstoel

Op het kerkhof in De Wilp staat een klokkenstoel. Deze klokkenstoel bestaat uit een houten stellage waarin een klok is opgehangen.

Zuivelfabriek  

De Wilp, briefhoofd De Goede Hulp

In 1901 werd in De Wilp de coöperatieve zuivelfabriek ‘De Goede Hulp’ in gebruik genomen, die vooruitgang en werkgelegenheid bracht. De melk werd veelal over het water vervoerd. Het gebouw staat er nog steeds. Er is nu de fabriek van de gebroeders Meijer in gevestigd.

Dorpsfilm

De vondst van de dorpsfilm van De Wilp was wel heel speciaal. Een aantal jaren gelden kocht de familie Meijer het voormalige bankgebouw in het dorp. In de kluis bleken, tussen het afval, twee U-matic videobanden te liggen die na onderzoek de dorpsfilm bleken te bevatten. Een gelukkige vondst omdat deze dorpsfilm van De Wilp als verloren werd beschouwd.

Brug

De huidige ‘kunstbrug’ tussen De Wilp en Siegerswoude was vroeger een hefbrug en deze kent een ‘roerige’ geschiedenis. Ooit zat de zoon van de plaatselijke politieman boven in de brug, terwijl zijn pa hem maande om naar beneden te komen. Zonder succes echter.

    
oud                                                                      nieuw

De Wilp vanaf Siegerswoude richting Plantsoen

In de vijftiger jaren reed een autobus van de ESA door de leuning van de brug en hing een tijd lang boven het water. Een hele belevenis in het anders zo rustige dorp.

    De Wilp, Oudemolenweg                                              De Wilp, Wilpstervaart

In de 19^e eeuw deed zich bij dezelfde brug ook al een vervelend incident voor. Schipper Roelf Eizes Palsma (wonende te De Wilp) mocht na sluitingstijd de brug niet meer passeren met zijn turfschip. Hij had het echter druk en brak door de ketting. Voor deze daad werd hij veroordeeld.

In 1878 waren Palsma en zijn vrouw Grietje Onnes Jager betrokken bij een ernstig scheepsongeluk waarbij twee van hun kinderen verdronken. Dit gebeurde in het Hoendiep, op dezelfde plaats waar circa 30 jaar later de familie Van Panhuis met de koets in het water belandde en verdronk.